Włodzimierz Rędzioch: - Jak to się stało, że kard. Stanisław Dziwisz zdecydował się napisać z Tobą książkę o Karolu Wojtyle?

Gian Franco Svidercoschi: - Wszystko zaczęło się w czerwcu 2005 r. w Krakowie, gdy byłem w Polsce na premierze filmu „Karol”, nakręconego na podstawie mojej książki „Karol, un uomo diventato Papa” („Karol, człowiek, który został papieżem”). Gdy dowiedziałem się, że don Stanislao (mówię o nim ciągle don Stanislao - ks. Stanisław - jak za czasów watykańskich) nie będzie na projekcji filmu, gdyż musiał jechać do Rzymu, udałem się do niego z wizytą, by go pozdrowić. W Pałacu Arcybiskupim miałem zaszczyt spotkać razem dwóch krakowskich kardynałów: Macharskiego i Dziwisza. W pewnym momencie, rozmawiając z moją żoną Angelą, kard. Dziwisz powiedział: „Czy wie Pani, że Ojciec Święty bardzo lubił Pani męża?”, a następnie, zwracając się do mnie, dodał: „Jeżeli kiedyś będę coś robił, to zrobię to z nim”. Zdanie to mogło oznaczać „zrobić książkę”, ale równie dobrze mogło oznaczać coś całkiem innego, np. zrobić wypad w Tatry. Gdy jednak wróciłem do Rzymu, myślałem ciągle o książce i przygotowałem nawet jej prosty schemat, który mógłby odpowiadać jej rozdziałom. Ten wstępny projekt wysłałem Kardynałowi. Gdy otrzymałem pozytywną odpowiedź z Krakowa, zacząłem zbierać materiały do każdego z rozdziałów, aby mieć „scenariusz” historyczny i eklezjalny do tego wszystkiego, co Kardynał mógł mi powiedzieć. Nie chciałem, by był to zwykły wywiad, lecz pragnąłem powtórzyć niejako formułę, którą zastosowałem z Janem Pawłem II, pisząc książkę „Dar i Tajemnica”. Wówczas Papież zasugerował mi, jak podzielić nasze role: ja miałem być narratorem, a on świadkiem. Niestety, gdy napisałem pełniejszy „zarys” każdego rozdziału, don Stanislao przez dłuższy czas nie mógł zająć się książką, gdyż był pochłonięty swymi arcybiskupimi obowiązkami. Dopiero w sierpniu 2006 r., gdy był na wakacjach nad morzem, zaczął nagrywać na magnetofonie - tak jak mu to zasugerowałem - swe wspomnienia i refleksje dotyczące głównie 10 pierwszych rozdziałów (tzw. okresu krakowskiego). Od tego momentu zaczęła się prawdziwa współpraca: jeździłem do niego do Krakowa (raz do Warszawy), a gdy był w Rzymie, spotykaliśmy się w Domu Polskim przy Via Cassia. Często do niego dzwoniłem, by zadać mu konkretne pytania - on zaglądał do swych notatek i następnego dnia dawał mi odpowiedź. Czasami wysyłał mi swe zapiski, które tłumaczono na język włoski. W pewnym momencie zaczął nam pomagać ks. prał. Paweł Ptasznik, który koordynował naszą pracę.

- Nie odpowiedziałeś mi jeszcze na zasadnicze pytanie: dlaczego dawny sekretarz papieski zdecydował się napisać książkę o Janie Pawle II?

- Jak już wspomniałem, idea napisania książki zrodziła się całkiem przypadkowo, lecz jestem przekonany, że zasadniczym motywem, dla którego kard. Dziwisz postanowił wspólnie ze mną napisać tę książkę, była nie tyle chęć przeprowadzenia bilansu pontyfikatu, bo po dwóch latach od śmierci Jana Pawła II po prostu nie da się tego zrobić, ani też jedynie pragnienie wyjawienia nieznanych faktów z życia Papieża. Według mnie, don Stanislao podjął się tej pracy, ponieważ była to dla niego okazja, by kontynuować duchowy dialog z Janem Pawłem II. Po drugie: on miał przywilej przez 40 lat dzielenia swego życia najpierw z Karolem Wojtyłą, a następnie z Janem Pawłem II i chciał się podzielić tym przywilejem ze wszystkimi.

- Wiadomo było, że don Stanislao w czasie całego pontyfikatu robił notatki. Dalczego więc nie opublikował czegoś w rodzaju dziennika?

- Don Stanislao nie prowadził prawdziwego dziennika, lecz pisał notatki, czasami bardzo krótkie, ograniczające się do jakiegoś zdania z papieskiego przemówienia lub odnotowania szczególnego faktu. Wydaje mi się, że kard. Dziwisz nie opublikował dziennika, ponieważ uznał, że robienie tego w czasie trwania procesu beatyfikacyjnego nie byłoby stosowne i byłoby przedwczesne.

- Znałeś Jana Pawła II przez kilkadziesiąt lat. Czy przygotowując książkę, odkryłeś coś nowego na temat Papieża?

- Ci, którzy już czytali książkę, powiedzieli mi, że ukazuje ona inny obraz Papieża. Prawdę mówiąc, Papież jest zawsze taki, jakiego znaliśmy (nie może być inaczej, bo chodzi o osobę, która była bardzo eksponowana w mediach aż do końca życia), lecz podając nieznane dotąd fakty i decyzje papieskie, jego osobowość została znacznie ubogacona. Podam chociaż jeden przykład: wiadomo było, że władze Chile instrumentalizowały podróż papieską do tego kraju i że gen. Pinochet „przekonał” Papieża, by wyszedł z nim na balkon pałacu. Don Stanislao powiedział jednak, że Jana Pawła II „zmuszono” do pojawienia się na balkonie wraz z Pinochetem, a następnie wyjawił, że podczas prywatnej rozmowy z generałem Papież wyraźnie poprosił go, by zwrócił cywilom władzę w państwie. Są to szczegóły, które rzucają nowe światło na postać Papieża.

- Jedziesz do Polski w szczególnym momencie historii naszego Kościoła. Środki przekazu rozpętały wokół „sprawy Wielgusa” oszczerczą kampanię medialną, której celem - pod pretekstem „oczyszczenia” i „naprawienia” Kościoła - jest zniszczenie prestiżu moralnego Kościoła i skłócenie go z narodem. Nie ma tygodnia bez ataku na Kościół lub jego przedstawicieli. Co gorsza, próbuje się wmówić ludziom, że męczeński Kościół w Polsce, z którego wyrósł Wojtyła, był „Kościołem zdrajców”. Przez kraj przewala się fala niespotykanego dokąd antyklerykalizmu. Celem ataków stał się także Metropolita Krakowski. Co sądzisz o tym wszystkim?

- Książka powstała przed rozpoczęciem tej kampanii i w całkiem innym kontekście, lecz fakt, że wychodzi właśnie teraz, jest czymś opatrznościowym. Książka opowiada, jaka była rzeczywistość, w której musiał działać „Kościół Wojtyły”, ukazuje jego cierpienie i zwycięstwa. Mówi także o problemach, z jakimi się borykał już po wyborze kard. Wojtyły na Stolicę Piotrową, o stanie wojennym wprowadzonym przez Jaruzelskiego i o trudnej podróży do kraju w 1983 r., gdy Papież, naciskany przez przywódców komunistycznych, powiedział: „Jeżeli nie pozwolicie mi mówić tak jak chcę, wrócę natychmiast do Rzymu”. Dlatego uważam, że książka może być pomocna w ustaleniu prawdy, gdyż ukazuje autentyczne oblicze Kościoła w Polsce - Kościoła, który - oczywiście - mógł mieć też swoje niedociągnięcia i słabości.
Przy okazji opowiem moje osobiste wspomnienie. Dzień przed oficjalnym rozpoczęciem pontyfikatu Jana Pawła II Ambasada Polska w Rzymie zorganizowała konferencję prasową z udziałem komunistycznego ministra Kąkola. Na jej zakończenie powiedziałem ministrowi, że teraz, gdy Polak jest papieżem, polscy biskupi domagają się więcej demokracji. Słysząc to, Kąkol zaczął krzyczeć: „W Polsce nie ma i nie będzie demokracji!”. Oczywiście, opublikowałem tę wiadomość w mojej gazecie „Il Tempo”. Następnego dnia kard. Wyszyński spotkał ministra Kąkola na przyjęciu w ambasadzie i żartem powiedział mu: „Panie Ministrze, zastanawiam się, czy wrócić do Polski, bo słyszałem, że u nas nigdy nie będzie demokracji”. Kąkol odpowiedział zirytowany: „To nieprawda! To kłamstwo. Ach, ten dziennikarz!”. Kard. Wyszyński wyjaśnił mu, że zna mnie od lat i że nie mogłem napisać nieprawdy. Wtedy minister zbliżył się do kardynała i powiedział mu na ucho: „Musiałem tak powiedzieć”. W tamtych czasach uciekanie się do kłamstwa było rzeczą normalną. A kto wie, co zebrano na mój temat w archiwach SB!

- Jakie fragmenty książki najbardziej Cię wzruszyły?

- Z pewnością początek książki. Don Stanislao opowiada tam o swoich rozterkach, gdy przed zamknięciem trumny miał przykryć welonem twarz zmarłego Papieża.
Drugi epizod to opowiadanie o zamachu. Wszyscy znają zdjęcie zrobione tuż po zamachu, przedstawiające rannego Papieża w ramionach don Stanislao, którego wzrok zwrócony jest na prawo w stronę placu. Wszyscy byli przekonani, że sekretarz Papieża patrzył w owym momencie na plac, by śledzić, co się tam działo. Tymczasem, gdy go o to spytałem, odpowiedział: „Patrzyłem tam, by nie opuszczać wzroku i nie patrzyć na rannego Papieża”. Jak widzisz, dzięki opowiadaniom kard. Dziwisza sceny, które dobrze znamy, nabierają innego rozmiaru.
Inny interesujący fragment to zakończenie książki, w którym don Stanislao opowiada o śmierci Jana Pawła II i jego pogrzebie. Kard. Dziwisz zapamiętał wszystko do momentu śmierci Papieża, ale nie mógł sobie przypomnieć, co zdarzyło się w czasie pogrzebu. Powtarzał mi: „Nic nie pamiętam, bo w tym momencie ogarnęła mnie ciemność”. Radziłem mu więc, by zamknął oczy i powrócił myślą do tamtych chwil. Bez rezultatu. Mniej więcej dwa miesiące temu, tuż przed jego odlotem na pielgrzymkę do Jerozolimy, rozmawialiśmy przez telefon, gdy nagle powiedział mi: „Zamknąłem oczy i przypomniałem sobie…” - podyktował mi wtedy ostatnie linijki książki, te najbardziej wzruszające.

Rozmowa została przeprowadzona w przeddzień przyjazdu Gian Franco Svidercoschiego do Polski na promocję książki „Świadectwo”.