W 1340 r., staraniem bp. Macieja Gołańczewskiego, zaczęto wznosić we Włocławku murowaną katedrę. Pierwszym kościołem katedralnym od 1123 r. był kościół (kaplica grodowa) pw. św. Jerzego. Prawdopodobnie podczas przebudowy i powiększenia świątynia otrzymała nowe wezwanie: Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. W około 100 lat później, gdy pasterzem był bp Michał Godziemba, została wzniesiona murowana katedra w stylu romańskim, którą zniszczyli w 1329 r. Krzyżacy. Wówczas rolę katedry pełnił zbudowany w 1330 r. kościół pw. św. Witalisa.
Budowę obecnej katedry rozpoczęto w 1340 r., staraniem bp. Macieja Gołańczewskiego. W 1411 r. świątynia została konsekrowana przez bp. Jana, sufragana włocławskiego. Na przestrzeni wieków była rozbudowywana i przebudowywana. Pod koniec XIX w. dokonano regotyzacji katedry i w takim kształcie pozostaje ona do dziś.
W 1907 r. papież Pius X nadał katedrze włocławskiej tytuł bazyliki mniejszej.

***

W rocznicę konsekracji katedry, 5 października br., Mszą św. koncelebrowaną w bazylice o godz. 9.30 rozpoczęła się inauguracja jedenastego roku akademickiego Studium Teologii we Włocławku. Koncelebrze przewodniczył i homilię wygłosił biskup włocławski Bronisław Dembowski.
Słowo wstępne wygłosił proboszcz parafii katedralnej - ks. prał. Stanisław Waszczyński. Mówiąc, że katedra jest matką wszystkich kościołów w diecezji, podkreślił, że podczas Mszy św. wspólnota wiernych wspominać będzie Prymasa Polski Stefana Kardynała Wyszyńskiego, biskupów Aleksandra Bereśniewicza i Stanisława Zdzitowieckiego oraz wszystkich, którzy "na przestrzeni wieków przyczynili się do upiększenia katedry".
Homilię wygłosił bp Dembowski, rozpoczynając od przypomnienia wydarzeń historycznych związanych z katedrą. Następnie odwołał się do czytań mszalnych i podkreślił, że jedyną opoką, na której człowiek ma budować swe życie, jest Chrystus. "Wiek XX często starał się obyć bez tego kamienia węgielnego" - stwierdził Ksiądz Biskup. Dalsza część homilii dotyczyła kwestii przebaczenia, pojednania i przemiany jako drogi dla ludzkości oraz kwestii cierpienia i prawa. Kaznodzieja mocno zaakcentował konieczność nawrócenia serc, prosząc Boga, by wszystkim w tej przemianie błogosławił.
Podczas Mszy św. ślubowanie wraz z wyznaniem wiary złożył ks. dr Marek Stefański, który dołączył do grona wykładowców Studium Teologii we Włocławku. Następnie Biskup Ordynariusz dokonał odsłonięcia i poświęcenia dwóch znajdujących się w kruchcie katedry tablic. Jedna z nich informuje o fakcie wyniesienia katedry do godności bazyliki mniejszej przez papieża Piusa X w 1907 r., druga zaś upamiętnia nazwiska kolejnych biskupów włocławskich. Liturgię zakończyło błogosławieństwo Pasterza diecezji, udzielone zgromadzonym na Mszy św. oraz wiernym z całej diecezji włocławskiej.

***

O godz. 11.00 w Auli Wyższego Seminarium Duchownego odbyła się druga część uroczystości. Na wstępie ks. prał. St. Waszczyński odczytał przesłanie bp. Romana Andrzejewskiego, nieobecnego z powodu choroby. List zawierał m. in. życzenia urodzinowe dla bp. B. Dembowskiego, pozdrowienia i podziękowania dla grona wykładowców Studium Teologicznego oraz życzenia dla studentów. Następnie dyrektor Studium Teologii - ks. dr Kazimierz Skoczylas odczytał sprawozdanie z działalności uczelni za rok akademicki 2001/2002, po czym dokonał otwarcia nowego roku akademickiego. W tym roku w Studium Teologii naukę będzie pobierać 210 studentów.
Z okazji 75. rocznicy urodzin Pasterza diecezji przedstawiciele wspólnoty akademickiej złożyli bp. Dembowskiemu życzenia. Następnie wykład inauguracyjny, zatytułowany Biskup włocławski Aleksander Kazimierz Bereśniewicz, wygłosił ks. dr hab. Witold Kujawski, po czym odbyła się immatrykulacja studentów pierwszego roku. Studentom, którzy otrzymali najwyższe noty podczas egzaminu wstępnego, indeksy wręczył przedstawiciel Papieskiego Wydziału Teologicznego w Warszawie - ks. dr Zbigniew Zembrzuski. Drugi wykład zatytułowany Biskup Stanisław Kazimierz Zdzitowiecki - twórca ośrodka naukowo-wydawniczego we Włocławku wygłosił ks. dr Wojciech Frątczak.
Po wykładzie miało miejsce wręczenie dyplomów magisterskich 31 absolwentom Studium Teologii, następnie okolicznościowe przemówienie wygłosił ks. dr Zbigniew Zembrzuski. Na zakończenie przemówił bp Bronisław Dembowski, wyrażając zadowolenie z połączenia podniosłej uroczystości rocznicy konsekracji katedry z inauguracją roku akademickiego. Po złożeniu podziękowań mówcom i życzeń wspólnocie akademickiej Ksiądz Biskup udzielił zgromadzonym pasterskiego błogosławieństwa.
Uroczystość zakończył śpiew hymnu Gaudeamus igitur.