Alboć wezmą, alboć daj -
tak kazał Święty Mikołaj.
Bo jeśli mu barana dasz,
Pewny pokój od wilka masz.
Mikołaj Rej

Greckie imię Mikołaj znaczy tyle, co "zwycięski lud". Św. Mikołaj urodził się prawdopodobnie w mieście Patara w Licji około 270 r. Był jedynym dzieckiem zamożnych rodziców, uproszonym ich gorącymi modlitwami. Od dzieciństwa wyróżniał się nie tylko pobożnością, ale także uczuleniem na niedolę bliźnich. Po śmierci rodziców swoim majątkiem chętnie dzielił się z potrzebującymi. Wybrany na biskupa miasta Miry (obecnie Demre) podbił sobie serca wiernych nie tylko gorliwością pasterską, ale także troskliwością o ich potrzeby materialne. Swoją modlitwą miał uratować rybaków w czasie gwałtownej burzy od niechybnego utonięcia, dlatego odbiera cześć również jako patron rybaków i marynarzy. Podanie głosi, że św. Mikołaj wskrzesił trzech ludzi, zamordowanych w złości przez hotelarza za to, że mu nie mogli zapłacić należności. Św. Grzegorz I Wielki w żywocie św. Mikołaja podaje, że w czasie prześladowania, jakie wybuchło za cesarza Dioklecjana i Maksymiana Święty został uwięziony. Uwolnił go dopiero edykt mediolański w 313 r. Św. Mikołaj uczestniczył także w pierwszym soborze powszechnym w Nicei w 325 r., na którym potępione zostały błędy Ariusza.
Św. Mikołaj zmarł po długich latach błogosławionych rządów 6 grudnia pomiędzy rokiem 345 a 352. Jego ciało zostało pochowane w Mirze, gdzie przetrwało do 1087 r. 9 maja tegoż roku zostało przewiezione do włoskiego miasta Bari. Papież Urban II 29 września 1089 r. uroczyście poświęcił jego grobowiec w bazylice wystawionej na cześć Świętego.

Kult

Najstarsze ślady kultu św. Mikołaja napotykamy w wieku VI, kiedy to cesarz Justynian wystawił mu w Konstantynopolu jedną z najwspanialszych bazylik. W całym chrześcijańskim świecie św. Mikołaj miał tak wiele świątyń, że pewien pisarz średniowieczny pisał: "Gdybym miał tysiąc ust i tysiąc języków, nie byłbym zdolny zliczyć wszystkich kościołów wzniesionych ku jego czci". O popularności św. Mikołaja świadczy piękny zwyczaj przebierania się ludzi za św. Mikołaja i rozdawanie dzieciom prezentów. W sklepach już przez cały adwent "Mikołaje" wręczają dzieciom prezenty.
W Polsce kult św. Mikołaja był kiedyś bardzo popularny. Jeszcze dzisiaj jest pod jego wezwaniem aż 327 kościołów w naszej ojczyźnie. Mieliśmy wielu znakomitych Polaków, którzy nosili to imię: Mikołaj Kopernik, Mikołaj Rej - ojciec literatury polskiej, Mikołaj Trąba - pierwszy oficjalny Prymas Polski, Mikołaj Sęp Szarzyński - poeta, Mikołaj Radziwiłł. Jak na całym świecie, tak i w Polsce rozpowszechnił się zwyczaj obdarzania dzieci podarkami albo w święto św. Mikołaja, albo "na gwiazdkę".