Zaczynają od św. Mikołaja, bo ten święty to najlepszy przykład jak w sztuce sacrum miesza się z profanum. Wiemy o Mikołaju niewiele. Żył prawdopodobnie na początku IV wieku. Był biskupem Miry (Dziś Demre - płd.-zach. Turcja). Źródła wspominają o nim dopiero od VI wieku. Jednak żadnych wiadomości o nim nie ma oprócz legend, z których najbardziej znana jest ta, o dostarczeniu posagu trzem ubogim pannom, aby mogły wyjść za mąż.

Mimo tego rozszerzał się kult św. Mikołaja, najpierw na Zachodzie - Niemcy, Francja, Anglia, a to dzięki żeglarzom z Bari, którzy wykradli jego szczątki z Miry i zawieźli do swego miasta. Potem na Wschodzie pokochano świętego, pielgrzymowano do Bari z darami - i stał się największym patronem Rusi. Dziś Mikołaj łączy wszystkie wyznania. Nawet protestanci, którzy nie czczą świętych, jego czczą!

Obecnie mamy zlaicyzowanego św. Mikołaja z charakterystyczną czapką. Przeszedł więc do profanum - świeckości, ale rozdawanie prezentów łączy wszystkie Mikołaje.

Jak mówił Biskup Michał Janocha, cała sztuka kiedyś była sakralna. Od XIX w. mamy sztukę religijną, ale niesakralną. Taki obraz religijny-niesakralny zmusza do myślenia, ale nikt się nie modli do takich obrazów i nie wiesza się ich w kościołach. Czasem wyglądają na bluźnierstwo, ale też mogą służyć do przemiany życia.

U niektórych twórców sacrum i profanum się mieszają np. u Jerzego Nowosielskiego malarza ikon, ale też i aktów. Dotyczy to też innych malarzy np. Józefa Burlewicza, Jerzego Gąsiorka, Eugeniusza Geta-Stankiewicza, Leszka Sobockiego i Danuty Waberskiej.

Muzeum Ziemi Lubuskiej w swych zbiorach posiada dzieła tych malarzy inspirowane sztuką sakralną, a także zbiór ok. 300 ikon św. Mikołaja odebranych od nielegalnych handlarzy na granicy. Wiele z tych dzieł pokazano nam w Sali Witrażowej muzeum.

Krystyna Dolczewska

Bp Michał Janocha, Ks. dr hab. Andrzej Draguła i dr Longin Dzieżyc - Wicedyrektor MZL

Krystyna Dolczewska

Prawdopodobny wygląd św. Mikołaja odtworzony z jego czaszki i dwóch wybranych ikon