Reklama

Niedziela Legnicka

Kresowa kolęda…

Na Wigilię w Gierałtowie k. Nowogrodźca zapraszają dziada i ustawiają koło choinki, obok opłatka stawiają miód, a potem – kolędując w oczekiwaniu na Pasterkę – wychylają jeden kieliszek spirytusu z miodem „dla zdrowotności”. Bo wiadomo – jaka Wigilia, taki cały rok.

Niedziela legnicka 1/2020, str. 4-5

[ TEMATY ]

wigilia

zwyczaje

Marek Perzyński

Członkinie Koła Gospodyń w Gierałtowie to ambasadorki polskiej kultury kresowej

Członkinie Koła Gospodyń w Gierałtowie to ambasadorki polskiej kultury kresowej
Dodaj nasz portal do preferowanych źródeł Google
Artykuły z niedziela.pl będą pojawiać się częściej w Twoich wynikach wyszukiwania

Gierałtów to takie dawne polskie Kresy w pigułce. Tu nie chwyta się za telefon, żeby zapytać, czy można przyjść z wizytą. Tu się po prostu przychodzi. W Wigilię nikt nie powinien być sam, w efekcie na wieczerzy jest 20-30 osób. W jednej z rodzin jedzie się specjalnie po 90-letnią babcię, by poczuła, że jest częścią wspólnoty. W drugi dzień świąt na wieś wychodzą kolędnicy. Dziś są to dzieci, ale jeszcze 30-40 lat temu byli to stateczni panowie – tacy, którzy chodzili do kościoła, mieli we wsi – jak tu mówią – poważanie. Tych kolędników określano mianem Starszych Braci. Ubrani w staromodne kożuchy obchodzili domostwa z dobrą nowiną.

W domostwach przygotowania do Wigilii zaczynają się właściwie już jesienią. Zbiera się grzyby, suszy owoce na wigilijny kompot, kisi kapustę w główkach. Układa się warstwę po warstwie – kiszonej kapusty i kapusty w główkach. W liście kiszonej kapusty, nazywane krążkami, zawijane jest nadzienie postnych gołąbków – z kaszy gryczanej z grzybami.

Pomóż w rozwoju naszego portalu

Wspieram

Dwunastka na cały rok

Reklama

Postne gołąbki to jedno z 12 wigilijnych dań. Dwunastu, bo – jak wiadomo – 12 było Apostołów i jest 12 miesięcy w roku. Trzeba spróbować każdej potrawy, by mieć siłę przez cały rok. Potrawy są różne, nie zawsze kaloryczne, więc trzeba mieć świadomość, że mogą zdarzyć się gorsze miesiące. Najważniejsze wtedy, by było wsparcie bliskich i zdrowie, które na wigilijnym stole symbolizuje miód. Stawiany jest obok opłatka symbolizującego Chrystusa – centrum każdej chrześcijańskiej wspólnoty. Niesie nadzieję na życie wieczne, a przy tym symbolizuje polski los – towarzyszył polskim zesłańcom, więźniom obozów koncentracyjnych, łagrów, komunistycznych więzień. Pozbawieni opłatka – dziś tak powszechnie dostępnego, sprzedawanego nawet w galeriach handlowych – łamali się zwykłym kawałkiem chleba, jeśli go mieli.

Gierałtów jest już nietypową wsią, bo zachował – mimo tendencji do likwidacji niewielkich rodzinnych gospodarstw – jeszcze w sporej mierze rolniczy charakter. Mieszkańcy robią duże oczy, gdy ktoś pyta, skąd biorą siano pod obrus, na którym stawiany jest opłatek – na pamiątkę, że Dzieciątko Jezus położone zostało na sianku, gdy przyszło na świat w ubogiej stajence. – Jak to skąd bierzemy? Ze stodoły. Idzie po nie najstarszy w rodzie – odpowiadają na pytanie, wydawałoby się niedorzeczne, gdyby nie to, że unifikacja kultury zatacza coraz szersze kręgi, siejąc spustoszenie nawet w tradycyjnych wspólnotach.

Więcej wyłomów nie będzie

Gierałtów może uchodzić za twierdzę kultury polskiej. Jedyny wyłam zrobiły w niej pierniki. – Musimy iść z duchem czasu, też tworzymy historię, więc nauczyliśmy się je piec i są na naszym wigilijnym stole, ale przecież pierogi – danie typowo kresowe – też są już w całej Polsce – tłumaczy Jadwiga Kleszczyńska z Koła Gospodyń Wiejskich w Gierałtowie. Więcej wyłomów nie będzie. W Gierałtowie zdają sobie sprawę ze swej wyjątkowości kulturowej, o czym świadczy choćby znajomość odrębności zwyczajów bożonarodzeniowych sąsiadów z tej samej gminy – polskich reemigrantów z byłej Jugosławii. Na obu stołach podawana jest bułka. Tyle że u Polaków z dawnej Jugosławii jest to korowaj, a u Kresowian w Gierczynie – kołacz, notabene podawany z sosem grzybowym.

Jak przyjechali, tak osiedli

Reklama

Gierałtów zachował polską tożsamość ukształtowaną na wschodnich rubieżach Polski, zwanych potocznie Kresami. Udało się to dzięki silnym więzom rodzinnym i identyfikacji kulturowej całej wsi – zasiedlony został po II wojnie światowej niemal w całości przez przesiedleńców z dwóch kresowych wsi: Kopania i Świrza w powiecie przemyślańskim w rejonie lwowskim.

– Zabrali ze Świrza – wraz z księdzem Sementeńcem, który przyjechał wraz z nimi na Dolny Śląsk – całe możliwe do zabrania wyposażenie kościoła: ornaty, obrusy i obraz Matki Boskiej, bo to było dla nich najważniejsze – dodaje Jadwiga Kleszczyńska. – Kopań i Świrz były tak dużymi wsiami, że trzeba było aż trzech transportów, by przesiedlić nimi ludzi. Tylko pierwszy nie rozproszył się po przyjeździe. Osiadł w obecnym Gierczynie. Jeden z przysiółków do dziś nazywany jest umownie mianem Kopań, bo w całości osiedli w nim ludzie tylko z tej wsi.

W rozproszeniu tradycja ma się gorzej

Przekazy o tym, jak dotarły na Dolny Śląsk dwa kolejne transporty, różnią się od siebie. Wszystko wskazuje na to, że zakończyły bieg w Bolesławcu, gdzie ludzie opuścili wagony i udali się piechotą – umęczeni podróżą i w potrzebie nakarmienia wiezionych ze sobą zwierząt gospodarskich – na poszukiwanie domów. W efekcie część wspólnoty budowanej przez lata rozproszyła się, co nie służyło zachowaniu tradycji w stanie nienaruszonym.

2019-12-31 11:21

Bądź na bieżąco!

Zapisz się do newslettera

Oceń: 0 0 dodaj do źródeł Google

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Czy odnajdziemy betlejemska gwiazdę?

[ TEMATY ]

wigilia

Tradycją Gimnazjum im. Maksymiliana Binkiewicza w Wieluniu jest Wigilia, wspólnie obchodzona przez uczniów, nauczycieli i rodziców. Przygotowują ją wszyscy i przybywają na nią całe rodziny. Dlatego „wieczór wigilijny” jest tutaj naprawdę rodzinny i wyjątkowy, co podkreślają zapraszani na ten wieczór goście i licznie przybywający absolwenci, którzy mówią, że nie mogą nie przyjść na ten magiczny szkolny wieczór. W br. swoją obecnością zaszczycili szkolną wigilię: radne Honorata, Freus i Bożena Żurek, wszyscy pracownicy szkoły oraz dyrekcja Katolickiego Liceum im. Teodora Kubiny. Uroczystego charakteru wigilijnym zamyśleniom dodała przepiękna dekoracja, dzieło uczniów i nauczycieli oraz motto: Narodził się Bóg, /aby człowiek mógł/ narodzić się do Nieba…/.
CZYTAJ DALEJ

Zmarł 51-latek ranny w ataku w opactwie benedyktynek w Jarosławiu

2026-11-19 14:11

[ TEMATY ]

opactwo

Jarosław

Adobe.Stock

Zmarł 51-letni Krzysztof G., jeden z czworga rannych we wrześniowym ataku na terenie Klasztoru Sióstr Benedyktynek w Jarosławiu. Mężczyzna zmarł w środę wieczorem w swoim domu. Nie wiadomo, czy jego śmierć ma związek z obrażeniami odniesionymi w ataku. Ma to ustalić sekcja zwłok.

Poinformowała o tym w czwartek rzeczniczka Prokuratury Okręgowej w Przemyślu prok. Małgorzata Taciuch-Kurasiewicz.
CZYTAJ DALEJ

Łódź: Czyńcie dalej dobro

2026-11-19 18:32

[ TEMATY ]

archidiecezja łódzka

Marek Kamiński

Odznaczenia "Za Zasługi dla Miasta Łodzi”

Odznaczenia Za Zasługi dla Miasta Łodzi”

W Pałacu Izraela Poznańskiego odbyła się sesja łódzkiej Rady Miejskiej, podczas której wręczono odznaki „Za Zasługi dla Miasta Łodzi”. Uroczystość rozpoczęła się odśpiewaniem hymnu narodowego i odegraniem łódzkiego hejnału. Wśród uhonorowanych byli społecznicy działający od lat na rzecz mieszkańców Łodzi, lekarze, pracownicy oświaty i szkolnictwa wyższego, sportowcy, artyści oraz dwie organizacje.

W życiu publicznym bardzo dużo uwagi poświęcamy temu. co nie działa. Krytyka jest potrzebna, bo pozwala dostrzec błędy i je naprawiać. Rozmawiamy przede wszystkim o problemach, konfliktach i porażkach. To one przyciągają uwagę, dominują w mediach i wywołują duże emocje. Każdego dnia wokół nas dzieje się jednak mnóstwo dobrych rzeczy. Ktoś poświęca swój czas innym, tworzy kulturę, rozwija naukę, pomaga, organizuje, inspiruje i od lat robi coś wartościowego. Nie trzeba mieć władzy, dużych pieniędzy ani wielkich możliwości, żeby wpływać na rzeczywistość wokół nas. Trzeba natomiast chcieć wziąć odpowiedzialność za podjęte działania i konsekwencje za ich realizację. - Za każdym z tych osiągnięć kryją się przecież wybory. Czas poświęcony na pracę, wysiłek, którego inni często nie widzieli, i decyzje, żeby się nie poddawać, nawet gdy efekty nie przychodziły od razu. Dziś mamy okazję powiedzieć, że to wszystko zostało dostrzeżone i ma znaczenie. Gratuluję wszystkim wyróżnionym i życzę, aby dzisiejsza uroczystość była nie tylko powodem do dumy, ale również źródłem satysfakcji z tego, co udało się Państwu zrobić – powiedział Bartosz Domaszewicz przewodniczący Rady Miejskiej w Łodzi.
CZYTAJ DALEJ

Reklama

Najczęściej czytane

REKLAMA

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Zarząd Instytutu NIEDZIELA wyznaczył w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję