Przyszły doktor Kościoła (ten zaszczytny tytuł przyznał mu w 1851 r. bł. Pius IX) pogodę ducha zawdzięczał chyba swojemu imieniu, które zarówno w języku greckim, jak i łacińskim oznacza: pogodny, radosny, uśmiechnięty. W każdym razie na pewno lektura Starego Testamentu, a konkretnie Księgi Wyjścia, oraz nowotestamentowych Ewangelii według św. Mateusza i św. Jana kompletnie zmieniły jego podejście do życia. Święty Hilary wprost zachwycił się treścią zawartą w Bożym imieniu (JHWH), a także osobą Bożego Syna – Jezusa z Nazaretu, którego bóstwa bronił potem przed herezją ariańską. Doprowadziło to do tego, że jako wszechstronnie wykształcony retor ochrzcił się w 345 r. Mało tego, po kilku latach został biskupem rodzinnego Pictavium (Poitiers). Chociaż był żonaty – córka Abra też została świętą – objął ten urząd, ponieważ w tamtych czasach praktyka celibatu duchownych nie była jeszcze kanonicznie usankcjonowana. Z powodu tego, że bronił prawdy wiary o bóstwie Chrystusa (przeciwko herezji arian), został zesłany przez władze rzymskie do Frygii (obecna Turcja).

Czas wygnania spożytkował na zapoznanie się z teologią Kościołów wschodnich, którą potem z powodzeniem propagował w Kościele zachodnim, tzw. łacińskim. Aby upowszechnić wiedzę religijną i samą wiarę, układał hymny, które wierni śpiewali podczas liturgii. Można też powiedzieć, że był prekursorem ekumenizmu, gdyż budował mosty między chrześcijanami Zachodu i Wschodu. Wiele pisał (m.in. o Trójcy Świętej czy o Panu Jezusie, kładąc fundamenty pod chrystologię, czyli naukę o Chrystusie), nauczał, zwołał synod w Paryżu, na którym Kościół w Galii (obecna Francja) przyjął ustalenia soboru nicejskiego. Święty Hilary przyjaźnił się też m.in. ze św. Marcinem z Tours.

Jego relikwie spoczywają, oczywiście, w Poitiers. Doznają tam wyjątkowej czci. Zresztą św. Hilary zaraz po śmierci był już uznawany za świętego. Należy do tzw. pierwszych wyznawców, którym powszechnie w liturgii oddawano publiczną cześć. Wcześniej takim przywilejem cieszyli się wyłącznie męczennicy, czyli osoby, które oddały życie za wiarę.

Święty Hilary to patron Poitiers i La Roche. Jego wstawiennictwa przywołuje się m.in. w przypadku ukąszenia przez węża. Sztuka prezentuje go w szacie biskupiej, wyróżniają go zaś np.: księga, laska pasterska, mitra, pióro czy piorun, a także smok lub wąż.

Św. Hilary z Poitiers, biskup i doktor Kościoła
Ur. w 315 r. Zm. w 368 r.