Reklama

Kultura

Polska była jego namiętnością

„Dość żył dla swojej sławy, ale zbyt krótko dla ojczyzny, której był mocnym filarem” – tymi słowami na francuskim cmentarzu w Auxerre w 1834 r. pożegnał swojego przyjaciela kpt. Antoni Olszewski.

Bądź na bieżąco!

Zapisz się do newslettera

Krytyk literacki i historyk, teoretyk romantyzmu i publicysta, rewolucjonista i pianista. Jeden z najbłyskotliwszych umysłów i najmocniejszych, choć wulkanicznych, charakterów w polskiej historii. Urodzony 220 lat temu w galicyjskim Bojańcu Maurycy Mochnacki był niegdyś powszechnie znanym bohaterem – symbolem niezłomnej woli walki o „wolność, całość i niepodległość Ojczyzny naszej”, przypieczętowanej nie tylko słowem, ale i czynem. To kolejny ogłoszony przez Sejm patron roku 2023.

Polski Robespierre

Trudno doszukać się „zwykłych” momentów w jego krótkim życiu. Już jako student wydziału prawa Uniwersytetu Warszawskiego na kilkanaście dni przed złożeniem egzaminu magisterskiego w 1823 r. został „we własnym mieszkaniu napadnięty przez policjanta i zelżony, gdy chciał napaść odeprzeć, porwany do więzienia, z rozkazu W. Xięcia (Konstantego – P.Ż.G.) przez 40 dni pod gołym niebem, z największymi zbrodniarzami przeznaczony do robót publicznych w ogrodzie belwederskim”.

Pomóż w rozwoju naszego portalu

Wspieram

Reklama

W wyniku nacisku rosyjskich władz w więzieniu stworzył memoriał (nazwany później „pismem karmelickim”) wymierzony w polski system szkolnictwa. Za opracowanie tego pisma został zwolniony po 8 miesiącach. Warunkiem zakończenia kary było również objęcie posady rosyjskiego cenzora. Mochnacki, nie wykazując się oczekiwaną gorliwością, został dyscyplinarnie zwolniony, z zakazem podejmowania pracy w urzędach publicznych. To ukształtowało jego bezwzględną nienawiść do moskiewskiej niewoli. Od tej pory zajął się działalnością publicystyczną. Pracował w Izydzie Polskiej jako tłumacz i asystent redaktora naczelnego. W 1827 r. założył Gazetę Polską, pisał również dla Kuriera Polskiego i redagował gazetę Głos obywatela z ziemi zabranej.

Mochnacki był członkiem sprzysiężenia podchorążych Piotra Wysockiego. I to właśnie on pamiętnej nocy 29 listopada 1830 r. na Rynku Starego Miasta w Warszawie ogłosił wybuch powstania listopadowego. „Szlacheccy pamiętnikarze ze zgrozą opisują, jak «diabłu podobny» młody potwór w czarnej rozwianej pelerynie i czarnym płaskim cylinderku uwijał się na czarnym koniu wśród mas plebejskich Starego Miasta i Powiśla, podjudzając je do ataku na śródmieście” – napisał Marian Brandys w Końcu świata szwoleżerów. W wydawanym w czasie powstania Dzienniku Krajowym Mochnacki publikował teksty, w których stanowczo głosił potrzebę odbudowy niezależności polskiej państwowości na demokratycznych zasadach. Ten młody, bo liczący zaledwie 27 lat radykał nazywany będzie „polskim Robespierre’em”, nieprzewidywalnym rewolucjonistą.

Reklama

Zaraz po wybuchu powstania kontrolę nad stolicą przejęło środowisko konserwatywno-ugodowe, ale Mochnacki nie dawał za wygraną. Jego środowisko powołało do życia Towarzystwo Patriotyczne pod przewodnictwem Joachima Lelewela. Wkrótce jednak ukonstytuował się Rząd Tymczasowy, w którym nie było już miejsca dla przedstawicieli klubowiczów Mochnackiego. Ostatecznym zaś pogrążeniem dla jego politycznych aspiracji było ujawnienie i rozpowszechnienie przez jego przeciwników najbardziej kompromitującego dokumentu w jego życiorysie – „pisma karmelickiego”. Gdy wraz z detronizacją cara Mikołaja jako króla Polski 25 stycznia 1831 r. powstanie przerodziło się w wojnę polsko-rosyjską, Mochnacki zaciągnął się do wojska. W obronie Olszynki Grochowskiej (25 lutego 1831 r.) odniósł rany w ramię i w nogę. Walczył w bitwach pod Okuniewem, Wawrem, nad Liwcem pod Długosiodłem i – już jako oficer – w bitwie pod Ostrołęką, gdzie znów został – tym razem czterokrotnie – ranny, co wykluczyło go z dalszych walk już do końca powstania. Za męstwo na polu bitwy odznaczono go Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari.

Gdy po klęsce pod Ostrołęką szansa na powodzenie powstania zmalała, ale nie była jeszcze przekreślona, Mochnacki związał się politycznie z gen. Janem Krukowieckim. Towarzystwo Patriotyczne, mając nadzieję na rządy u boku generała, zainicjowało rozruchy, które wybuchły 15 sierpnia 1831 r. Rząd salwował się ucieczką. Niestety, Krukowiecki zamiast podzielić się władzą rozpędził Towarzystwo Patriotyczne. Mochnackiego kazał nawet rozstrzelać. Ten jednak, nie po raz pierwszy zresztą, cudem wyszedł z opresji.

Samoświadomość istnienia narodu

Reklama

Mochnacki kochał Polskę uczuciem gorącym i romantycznym, wielbił jej wielkość historyczną i tradycje wolnościowe, a miłość ta „była jego jedyną namiętnością”. Był autorem m.in. artykułu pt. Myśli o literaturze polskiej z 1828 r., rozprawy O literaturze polskiej w wieku XIX z 1830 r. oraz Powstania narodu polskiego – pracy, której pisanie rozpoczął w 1830 r. i nigdy nie ukończył. Przedstawił w niej swoje poglądy na klęskę powstania, którą upatrywał w niedojrzałości przywódców, ich braku gotowości do przyjęcia na siebie odpowiedzialności za ważny moment historyczny oraz w słabym zapleczu społecznym. I choć jego generacja nie doświadczyła osobiście bycia obywatelami Rzeczypospolitej, to jednak pamięci o tym obywatelstwie się nie wyrzekła. Ci ludzie czuli się Polakami, i to bez względu na to, pod którym zaborcą przyszło im żyć. Mochnacki opisał ten fenomen; stwierdził, że „naród istnieje, kiedy uzna się w jestestwie swoim”, czyli gdy nabędzie samoświadomości istnienia. Uważał Polaków za najstarszych synów europejskiej wolności, którzy mogą być dumni ze swych wolnościowych tradycji, jednych z największych i najświetniejszych w Europie. „Jeden człowiek, gdy myśleć zacznie, przychodzi ku uznaniu samego siebie; tak samo i cały naród w myśli swojej toż uznanie samego siebie w jestestwie swoim mieć musi”.

Bohater Wielkiej Emigracji

Po upadku listopadowego zrywu Mochnacki zasilił szeregi Wielkiej Emigracji. Do kraju nie mógł już wrócić – powstrzymywał go przed tym zaocznie wydany przez carski sąd wyrok śmierci. Na emigracji szybko ewoluowały jego poglądy polityczne. Z lewicowego radykała przeobraził się w zwolennika konserwatywnego księcia Adama Jerzego Czartoryskiego, którego uznał za jedyną osobę cieszącą się wystarczającym autorytetem wśród swoich i możnych tego świata, by dalej prowadzić sprawę narodową.

Uznawany jest za nowoczesnego myśliciela filozofii czynu. – Wyprzedzał świadomość patriotycznego społeczeństwa. Trzy lata działalności emigracyjnej w skłóconym Paryżu uczyniło z niego bohatera – powiedział o Mochnackim red. Jerzy Mikke w audycji Polskiego Radia z 1993 r. Mochnacki był także znakomitym pianistą. Często dawał koncerty, m.in. w celach charytatywnych, a jeden z nich stał się inspiracją dla Jana Lechonia, który po wysłuchaniu recitalu w Metz w 1832 r. napisał wiersz pt. Mochnacki.

Zmarł na gruźlicę 21 grudnia 1834 r. w Auxerre. Jego ciało powróciło do ojczyzny dopiero po 187 latach i 27 listopada 2021 r. zostało uroczyście pochowane w Alei Zasłużonych na Powązkach Wojskowych, w ramach oficjalnego pogrzebu państwowego, w oprawie ceremoniału wojskowego. To wydarzenie było symbolicznym hołdem zarówno dla samego Mochnackiego, jak i dla całego pokolenia Wielkiej Emigracji.

2023-09-05 14:52

Oceń: +1 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Tu jest początek człowieka

Niedziela Ogólnopolska 38/2013, str. 40-41

[ TEMATY ]

historia

ludzie

sylwetka

Archiwum Marii Kamykowskiej

Władysław Gałka (1914-81), przed wojną nauczyciel, podporucznik WP, uczestnik kampanii wrześniowej, kapitan AK, działacz Stronnictwa Narodowego, członek komendy Okręgu Krakowskiego NOW/AK, po wojnie NZW (1943-47), zastępca delegata powojennej krakowskiej delegatury MSW rządu Arciszewskiego. Dwukrotnie aresztowany przez UB, w więzieniach PRL spędził 10 lat. W 1949 r. skazany na karę śmierci, w 1950 r. zamienioną na 15 lat więzienia. Na wolność wyszedł w końcu 1956 r. Zrehabilitowany pośmiertnie w 1993 r.

W jednym z listów do córek Władysław Gałka zapisał takie słowa: „Żebyś Ty, Droga, wiedziała, jak trudno jest wstrzymać się od nienawiści, gdy się krzywdy doznaje od kogoś, to byś mi przyznała rację, że jest z czego być dumnym; tu jest, Danuśka, początek człowieka, a ja tak bardzo chciałbym nim być, nawet za cenę życia (bo taka jest właśnie najczęstsza cena wstępu do przybytku człowieczeństwa)”. Był 3 marca 1955 r., a Władysław Gałka dziewiąty już rok siedział w komunistycznym więzieniu - w tym czasie we Wronkach.
CZYTAJ DALEJ

Portugalia: kilkadziesiąt tysięcy młodych katolików bierze udział w wielkopostnych spotkaniach

2025-04-04 16:15

[ TEMATY ]

rekolekcje

młodzi

Portugalia

Adobe Stock

Kilkadziesiąt tysięcy młodych katolików bierze udział w organizowanych w portugalskich diecezjach spotkaniach z okazji Wielkiego Postu przygotowujących na Święta Wielkanocne, będących w wielu przypadkach kontynuacją postanowień młodzieży podjętych podczas Światowych Dni Młodzieży zorganizowanych w 2023 r. w Lizbonie. Jak powiedziała KAI Ana Lalanda, działaczka z parafii św. Tomasza w Lizbonie, wydarzenia te obejmują zarówno młodzież uczestniczącą w cotygodniowych zajęciach katechetycznych w parafii, katolickich harcerzy, jak też osoby, które nie należą do żadnej z grup lokalnego Kościoła.

– Wśród wydarzeń, które odbyły się w ostatnich dniach była Droga Krzyżowa, która przeszła ulicami naszego osiedla z inicjatywy dwóch sąsiadujących ze sobą parafii zlokalizowanych przy osiedlu Palma – wyjaśniła Lalanda, precyzując, że wspólne organizowanie akcji ewangelizacyjno-modlitewnych pomiędzy sąsiadującymi ze sobą parafiami zaczęło się upowszechniać po ostatniej edycji ŚDM.
CZYTAJ DALEJ

Głos Boga jest pierwszym źródłem życia

„Córka Głosu” – pod takim hasłem w sanktuarium w Otyniu odbyło się wielkopostne czuwanie dla kobiet.

Był czas na konferencję, modlitwę wstawienniczą, adorację Najświętszego Sakramentu i oczywiście Eucharystię. Czuwanie, które odbyło się 5 kwietnia, poprowadziła Wspólnota Ewangelizacyjna „Syjon” wraz z zespołem, a konferencję skierowaną do pań, które wyjątkowo licznie przybyły tego dnia na spotkanie, wygłosiła Justyna Wojtaszewska. Liderka wspólnoty podzieliła się w nim osobistym doświadczeniem swojego życia. – Konferencja jest zbudowana na moim świadectwie życia kobiety, która doświadczyła nawrócenia przez słowo Boże i która każdego dnia, kiedy to słowo otwiera, zmienia przez to swoją rzeczywistość. Składając swoje świadectwo chciałam zaprosić kobiety naszego Kościoła katolickiego do wejścia na tą drogę, żeby nauczyć się życia ze słowem Bożym i tak to spotkanie dzisiaj przygotowaliśmy, żeby kobiety poszły dalej i dały się zaprosić w tą zamianę: przestały analizować, zamartwiać się, tylko, żeby uczyły się tego, że głos Boga jest pierwszym źródłem życia, z którego czerpiemy każdego dnia. Taki jest zamysł tego spotkania, dlatego nazywa się ono „Córka Głosu” – mówi liderka Wspólnoty Ewangelizacyjnej „Syjon”.
CZYTAJ DALEJ

Reklama

Najczęściej czytane

REKLAMA

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Zarząd Instytutu NIEDZIELA wyznaczył w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję